Rehabilitacja

Rehabilitacja dyskopatii szyjnej: co robimy i czego unikać

Pacjent z dyskopatią szyjną trafia do nas zwykle w jednym z dwóch momentów. Albo w ostrym bólu, gdy każdy ruch głowy promieniuje przez bark do ręki, albo później, gdy ból zelżał, ale zostało drętwienie palców, sztywny kark i strach przed ruchem. W każdym z tych momentów robimy co innego. Najczęstszy błąd, jaki widzimy, to intensywne ćwiczenia wtedy, gdy korzeń nerwowy jest jeszcze podrażniony.

Pierwsza wizyta to badanie: siła, czucie, ruchomość szyi i to, które ruchy nasilają promieniowanie. Zdjęcie poglądowe.

Opisujemy tu, co robimy w fazie ostrej i po opanowaniu bólu, jak ustawiamy biurko i poduszkę, czego unikamy i kiedy odsyłamy do neurochirurga. Pełny obraz choroby i kryteria operacji opisuje artykuł przeglądowy neurochirurga Instytutu Chirurgii Barku (IChB) w Szczecinie: Dyskopatia kręgosłupa szyjnego: objawy, rodzaje przepukliny, diagnostyka i leczenie.

Zanim zaczniemy: badanie, nie ćwiczenia

Pierwsza wizyta nie zaczyna się od zestawu ćwiczeń, tylko od sprawdzenia, jak zachowuje się korzeń nerwowy. Badamy siłę mięśni ręki, czucie w palcach, zakres ruchu szyi i to, które ruchy nasilają promieniowanie. Zapisujemy to, bo na kolejnych wizytach porównujemy siłę i zasięg drętwienia. Jeśli widzimy osłabienie mięśni, a pacjent nie ma rozpoznania od lekarza, prosimy najpierw o konsultację.

Faza ostra: mniej znaczy więcej

W ostrym bólu korzeniowym nie zwiększamy zakresu ruchu ani nie wzmacniamy. Celem jest odciążenie korzenia, żeby stan zapalny wokół niego mógł wygasnąć.

Co robimy:

• Szukamy pozycji ulgowych. Wielu pacjentom pomaga leżenie na plecach z niską poduszką. Część odczuwa ulgę, gdy położy dłoń chorej ręki na głowie albo oprze przedramię na poduszce, bo to zmniejsza naciąg korzenia. Sprawdzamy to razem w gabinecie.
• Uczymy, czego unikać. Długiego pochylania głowy, dźwigania w chorej ręce, gwałtownych skrętów oraz odchylania głowy do tyłu w stronę bolesnego barku, bo ten ruch zwęża otwór, przez który wychodzi korzeń.
• Kołnierz tylko krótko. Miękki kołnierz przez kilka dni potrafi ulżyć, zwłaszcza w nocy. Dłużej noszony osłabia mięśnie szyi, które są nam później potrzebne.
• Ćwiczenia oddechowe i delikatna izometria. Spokojny oddech przeponą obniża napięcie obręczy barkowej. Lekki docisk dłoni do czoła lub potylicy bez ruchu głowy utrzymuje pracę mięśni bez drażnienia korzenia.
• Praca na łopatce i odcinku piersiowym. Odciąża to kark bez dotykania chorego segmentu.

Jeśli ból uniemożliwia sen i jakąkolwiek pracę z pacjentem, kierujemy do lekarza, bo skuteczniejszym narzędziem bywają wtedy leki albo blokada okołokorzeniowa pod kontrolą obrazowania. Co blokada daje, a czego nie, opisuje zespół leczenia bólu w artykule Ból korzeniowy przy dyskopatii szyjnej: leki, blokady i czego nie obiecywać.

Po opanowaniu bólu: odbudowa kontroli nad szyją

Praca na odcinku piersiowym i łopatce odciąża kark bez dotykania chorego segmentu. Sala rehabilitacji Instytutu Chirurgii Barku.

Gdy ból zelżał i nie promieniuje przy zwykłych czynnościach, zaczyna się właściwa praca. Wyznacznik tempa: objawy w trakcie ćwiczeń mogą pojawić się w karku i okolicy łopatki, ale nie powinny schodzić w dół ręki.

• Terapia manualna. Pracujemy na tkankach karku, obręczy barkowej i górnej części pleców oraz delikatnie mobilizujemy stawy kręgosłupa szyjnego, powoli i do granicy oporu, nigdy przez opór.
• Stabilizacja głęboka szyi. Uczymy pracy głębokich zginaczy szyi, mięśni tuż przy kręgosłupie, które przy przewlekłym bólu przestają pracować. Zaczynamy w leżeniu na plecach od subtelnego przyciągania brody, bez unoszenia głowy.
• Obręcz barkowa. Wzmacniamy mięśnie stabilizujące łopatkę, bo dobrze osadzona łopatka odciąża kark przy każdej pracy rękami.
• Neuromobilizacja, ostrożnie. Ćwiczenia ślizgu nerwu wprowadzamy dopiero, gdy korzeń nie jest już wyraźnie podrażniony, w małej dawce i do pierwszych objawów, nie przez nie. Jak działa neuromobilizacja i co daje sprzęt, opisujemy osobno w artykule Rehabilitacja przy ucisku nerwu: co daje terapia manualna, a co elektroterapia.
• Ćwiczenia domowe, krótkie i częste. Kilka minut kilka razy dziennie działa lepiej niż jedna długa, bolesna sesja.

Ergonomia: biurko, telefon, poduszka

Godziny przy biurku, z telefonem i w łóżku decydują, czy kark ma szansę się uspokoić.

• Biurko. Górna krawędź monitora na wysokości oczu, łokcie oparte, barki nieuniesione. Laptop bez podstawki i osobnej klawiatury zmusza do pochylenia głowy przez cały dzień.
• Telefon. Trzymany na kolanach wymusza silne zgięcie szyi, a im niżej głowa, tym większe obciążenie krążków. Uczymy unoszenia go bliżej twarzy.
• Poduszka. Na boku ma wypełniać przestrzeń między głową a barkiem, tak aby szyja była w linii z kręgosłupem. Na plecach ma być niższa. Spania na brzuchu odradzamy, bo wymusza wielogodzinny skręt szyi.

Kiedy fizjoterapeuta odsyła do neurochirurga

Przerywamy plan i kierujemy na konsultację neurochirurgiczną, gdy w kolejnych badaniach siła ręki spada zamiast rosnąć, gdy pojawia się niezgrabność obu rąk, trudność z zapinaniem guzików, zaburzenia chodu lub równowagi, bo to mogą być objawy ucisku rdzenia, a także gdy ból nie zmniejsza się mimo prawidłowo prowadzonego leczenia. Kryteria, według których neurochirurg rozważa operację, i to, czego operacja nie załatwia, opisuje dr Piotr Sałapa w artykule przeglądowym o dyskopatii szyjnej. Osłabienie ręki ma też inne przyczyny niż korzeń, o czym pisze chirurg ręki w tekście Słabnąca ręka: korzeń szyjny czy nerw obwodowy?.

Rehabilitacja po operacji dyskopatii szyjnej

Po discektomii z dostępu przedniego plan ustalamy z operatorem, bo to on wie, czy segment został usztywniony, czy zachowano ruch. Na początku: pielęgnacja blizny, spokojne chodzenie, ćwiczenia oddechowe, delikatne ruchy barków i łopatek. Unikamy skrajnych ruchów głowy i dźwigania.

Kontrole lekarskie wypadają zwykle po około 3 tygodniach i po około 6 tygodniach, ta druga z badaniem obrazowym. Dopiero po zgodzie neurochirurga przechodzimy do stabilizacji głębokiej szyi, pracy nad obręczą i odzyskiwania ruchomości w bezbolesnym zakresie. Ból korzeniowy zwykle ustępuje szybko po uwolnieniu korzenia. Drętwienie i siła wracają wolniej i nie zawsze w pełni, zależnie od tego, jak długo korzeń był uciskany. Rehabilitacja wspiera ten powrót, ale nie przyspieszy regeneracji nerwu.

Najczęstsze pytania

Czy w ostrym bólu mam całkiem leżeć?
Nie. Odpoczynek dotyczy szyi i chorej ręki, nie całego ciała. Spokojne chodzenie pomaga, a wielodniowe leżenie usztywnia kark.

Czy mogę iść na masaż albo do kręgarza?
Masaż bywa pomocny, jeśli terapeuta zna rozpoznanie i omija podrażniony segment. Manipulacji szyi przy objawach korzeniowych nie zalecamy, a przy osłabieniu ręki stanowczo odradzamy.

Czy pływanie pomaga?
Żabka z głową nad wodą utrzymuje szyję w wyproście i często nasila objawy. Pływanie na plecach lub kraul z prawidłowym oddechem zwykle są znoszone lepiej.

Ile potrwa rehabilitacja?
Nie da się tego uczciwie przewidzieć na pierwszej wizycie. Zależy od nasilenia ucisku, osłabienia mięśni i zmian w codziennych nawykach. Postęp mierzymy siłą, zasięgiem drętwienia i tym, co pacjent znów może robić.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji fizjoterapeutycznej ani lekarskiej. Dobór ćwiczeń i ich intensywność zależą od fazy choroby i wyniku badania i powinny być ustalone przez fizjoterapeutę.